वेंगुर्ले प्रतिनिधी✍️: पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी अडवून त्याची साठवणूक करणे आणि भविष्यातील पाणीटंचाईचा सामना करण्यासाठी जलसंधारणाची कामे हाती घेणे, ही काळाची गरज बनली आहे. याच उद्देशाने भाजपा युवा नेते विशाल परब आणि भाजपा सिंधुदुर्ग यांच्या सहकार्याने वेंगुर्ले तालुक्यात तब्बल ७० ठिकाणी वनराई बंधारे उभारण्याचा उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. या उपक्रमाला विविध गावांमधील ग्रामस्थांचा सहभाग मिळत असून, जलसंधारणाच्या या प्रयत्नांची सिंधुदुर्गसह कोकणात चर्चा होत आहे.
पावसाचे बदलते स्वरूप, उन्हाळ्यात जाणवणारी पाणीटंचाई आणि पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणात वाहून जाणारे पाणी या पार्श्वभूमीवर स्थानिक पातळीवर जलसंधारणाच्या उपाययोजना करणे आवश्यक ठरत आहे. केवळ पाण्याचे महत्त्व सांगण्याऐवजी प्रत्यक्ष कृतीतून जलसाक्षरतेचा संदेश देण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून केला जात आहे.
म्हापण-चव्हाणवाडीत वनराई बंधारा
वेंगुर्ले तालुक्यातील म्हापण-चव्हाणवाडी येथे भाजपा युवा नेते विशाल परब आणि भाजपा सिंधुदुर्ग यांच्या सहकार्याने वनराई बंधारा उभारण्यात आला. या कामासाठी ग्रामस्थांनी एकत्र येत सक्रिय सहभाग घेतला. पावसाचे पाणी अडविणे, स्थानिक जलस्रोतांचे संवर्धन करणे आणि उपलब्ध पाण्याचा स्थानिक पातळीवर अधिकाधिक उपयोग करून घेणे, हा या उपक्रमामागील प्रमुख उद्देश आहे.
या कामाची भाजपा जिल्हा उपाध्यक्ष प्रसन्ना ऊर्फ बाळू देसाई यांनी भेट देऊन पाहणी केली. जलसंधारणाच्या कामासाठी ग्रामस्थांनी एकत्रितपणे पुढाकार घेतल्याबद्दल त्यांनी ग्रामस्थांचे कौतुक केले. गावाच्या विकासासाठी नागरिकांनी सामूहिक सहभागातून पुढे येणे महत्त्वाचे असल्याचे यानिमित्ताने अधोरेखित झाले.
यावेळी भाजपा शक्तिकेंद्रप्रमुख नाथा मडवळ, अनुसूचित जाती मोर्चाचे गुरुप्रसाद चव्हाण, साई श्रद्धा अध्यक्ष चंद्रकांत चव्हाण यांच्यासह बाळकृष्ण चव्हाण, उमेश कोरगांवकर, महेश दाभोलकर, संदीप दाभोलकर, अर्जुन चव्हाण, बुधाजी चव्हाण, नंदिनी चव्हाण, आशिकी चव्हाण, जानकी चव्हाण, मिलिंद चव्हाण, लीलाधर चव्हाण, मनीष चव्हाण, शुभम चव्हाण, राजन गडकरी, राकेश चव्हाण, मंथन चव्हाण, यश चव्हाण, आनंद चव्हाण, मंदार चव्हाण आणि श्रेयस चव्हाण यांच्यासह ग्रामस्थ उपस्थित होते.
७० ठिकाणी बंधारे; जलसंधारणाला लोकसहभागाची जोड
वेंगुर्ले तालुक्यातील ७० ठिकाणी वनराई बंधारे उभारण्याचा उपक्रम केवळ बंधारे बांधण्यापुरता मर्यादित नसून पाण्याच्या संवर्धनाबाबत सामूहिक जबाबदारीची भावना निर्माण करण्याच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचा ठरत आहे. गावागावांत नागरिक, ग्रामस्थ आणि कार्यकर्ते एकत्रितपणे जलसंधारणाच्या कामात सहभागी झाल्यास स्थानिक पाणी व्यवस्थापनाला त्याचा फायदा होऊ शकतो.
कोकणात पावसाचे प्रमाण चांगले असले, तरी पावसाचे पाणी अडवून ते जमिनीत मुरविणे आणि स्थानिक जलस्रोतांचे संवर्धन करणे आवश्यक आहे. पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी योग्य ठिकाणी अडविणे, भूजलपातळी वाढण्यास मदत करणे आणि लहान जलस्रोत टिकवून ठेवणे यासाठी वनराई बंधारे उपयोगी ठरू शकतात. मात्र, त्यांचा परिणाम स्थानिक भौगोलिक परिस्थिती, पाण्याचा प्रवाह, बंधाऱ्याची गुणवत्ता आणि त्याची नियमित देखभाल यावर अवलंबून राहतो.
उन्हाळ्यात पाणीटंचाई जाणवणाऱ्या गावांसाठी पावसाळ्यातच जलसंधारणाचे नियोजन करणे गरजेचे आहे. त्यामुळे बंधारे उभारण्याबरोबरच त्यांची वेळोवेळी देखभाल, पाणीसाठ्याचे निरीक्षण आणि परिसरातील नैसर्गिक जलस्रोतांचे संवर्धन याकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे.
‘पाणीदार कोकण’साठी सामूहिक प्रयत्नांची गरज
पाण्याचा प्रश्न हा केवळ एका गावापुरता किंवा तालुक्यापुरता मर्यादित नसून शेती, पशुपालन, घरगुती वापर आणि पर्यावरणाशी थेट संबंधित आहे. त्यामुळे पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपण्याची सवय समाजात निर्माण होणे गरजेचे आहे.
विशाल परब आणि भाजपा सिंधुदुर्ग यांच्या सहकार्याने सुरू असलेल्या या उपक्रमामुळे लोकसहभागातून जलसंधारणाला चालना देण्याचा प्रयत्न होत आहे. तालुक्यातील ७० ठिकाणी उभारण्यात येणारे वनराई बंधारे इतर गावांसाठीही जलसंधारणाच्या कामाला प्रेरणा देऊ शकतात. या बंधाऱ्यांचा प्रत्यक्ष पाणीसाठा, भूजलपातळीवरील परिणाम आणि उन्हाळ्यात होणारा उपयोग यावर या उपक्रमाचे दीर्घकालीन यश निश्चित होईल.
घोषणांपेक्षा प्रत्यक्ष कामावर भर
पाण्याच्या प्रश्नावर केवळ चर्चा न करता प्रत्यक्ष उपाययोजना करण्याची गरज आहे. स्थानिक परिस्थितीचा अभ्यास, ग्रामस्थांचा सहभाग आणि सातत्यपूर्ण देखभाल या तीन बाबींच्या समन्वयातून जलसंधारणाची कामे अधिक प्रभावी होऊ शकतात. म्हापण-चव्हाणवाडीतील वनराई बंधारा हा ग्रामस्थांच्या सामूहिक सहभागातून उभ्या राहिलेल्या अशाच प्रयत्नांचे उदाहरण ठरत आहे.
‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा आणि पाण्याचा प्रत्येक थेंब जपा’ हा संदेश गावागावांत पोहोचल्यास भविष्यातील पाणीटंचाईला सामोरे जाण्यासाठी स्थानिक पातळीवर अधिक सक्षम व्यवस्था निर्माण होऊ शकते. वेंगुर्ले तालुक्यातील ७० ठिकाणी राबविण्यात येत असलेल्या या उपक्रमाचा प्रत्यक्ष जलसाठ्यावर किती परिणाम होतो, हे आगामी काळात स्पष्ट होईल. मात्र, जलसंधारणासाठी ग्रामस्थांना एकत्र आणण्याच्या दृष्टीने हा प्रयत्न महत्त्वाचा ठरत आहे.
पाण्याच्या प्रत्येक थेंबाचे संवर्धन, ग्रामस्थांचा सक्रिय सहभाग आणि सातत्यपूर्ण जलसंधारणाच्या माध्यमातूनच भविष्यातील ‘पाणीदार कोकण’ साकारण्याचा मार्ग अधिक भक्कम होऊ शकतो.
